5 حقیقت درباره پدر بمب اتمی جی رابرت اوپنهایمر
جی رابرت اوپنهایمر، همون کسیه که به خاطر نقشش تو ساخت اولین بمب اتمی تو جنگ جهانی دوم، بهش میگن «پدر بمب اتم». این فیزیکدون نظری، مدیر آزمایشگاه مخفی لوس آلاموس تو پروژه منهتن بود. همون جایی که بمبهایی ساختن که تو آگوست ۱۹۴۵، حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار نفر رو تو هیروشیما و ناکازاکی کشت.
اوپنهایمر سال ۱۹۰۴ تو شهر نیویورک به دنیا اومد و وقتی فقط ۲۳ سالش بود، دکترای فیزیکش رو گرفت. بعدش رفت که فیزیک درس بده تو مؤسسه فناوری کالیفرنیا و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی.
سال ۱۹۴۲، ژنرال لزلی گرووز جونیور از اوپنهایمر خواست که پروژه منهتن رو رهبری کنه. با اینکه خیلیها نگران بودن چون اوپنهایمر نه تجربه مدیریتی داشت و نه جایزه نوبل گرفته بود (چیزی که خیلی از رقیبهاش داشتن).
بعد از جنگ، اوپنهایمر تو کمیسیون انرژی اتمی آمریکا کار کرد. اونجا بود که میگفت باید بیشتر مراقب استفاده از سلاحهای هستهای باشیم و با ساخت بمب هیدروژنی هم مخالفت کرد.
حالا یه سری چیزا هست که شاید درباره این فیزیکدون معروف ندونی…
1. اوپنهایمر زبان سانسکریت میخواند و کتاب مقدس هندو را نیز مطالعه میکرد
معروفترین حرفی که از اوپنهایمر به یادمون مونده، تو یه مستنده از سال ۱۹۶۵. اونجا میگه وقتی اولین بار بمب اتم رو آزمایش کردن، ۱۶ جولای ۱۹۴۵، چی تو ذهنش گذشته:
ما میدونستیم که دنیا دیگه مثل قبل نمیشه. یه عده خندیدن، یه عده گریه کردن، ولی بیشتر مردم فقط ساکت بودن. من یاد یه جمله از کتاب مقدس هندوها افتادم، بهاگاواد گیتا: ویشنو داره سعی میکنه به یه شاهزاده بفهمونه که باید وظیفش رو انجام بده، و برای این که تحت تأثیرش بذاره، میگه: «حالا من خود مرگ شدم، نابودکننده دنیاها.» فکر میکنم همه ما یه جورایی همون حس رو داشتیم.
اوپنهایمر خودش خیلی به سانسکریت، همون زبان مقدس هندوها، علاقه داشت. وقتی تو برکلی درس میداد، این زبان رو یاد گرفت و بهاگاواد گیتا رو به زبان اصلی خوند. وقتی هم که سال ۱۹۶۵ اون جمله رو گفت، ترجمه خودش رو از متن اصلی ارائه داد. البته راههای دیگهای هم برای ترجمه این خط هست، و معناش – و این که خود اوپنهایمر با گفتنش چی میخواست برسونه – یه کم پیچیدهست.
برای گسترش دانش خود، به مقاله کوروش کبیر، بنیانگذار امپراطوری ایران سر بزنید.
2. او اولین بار زمانی که در نوجوانی در حال بازیابی تدریجی سلامت خود در نیومکزیکو بود عاشق آنجا شد.
سال ۱۹۴۲ بود که اوپنهایمر مدرسهٔ کشاورزی لوس آلاموس توی نیومکزیکو رو به عنوان آزمایشگاه مخفی پروژهٔ منهتن انتخاب کرد. این مکان خیلی خوب جوابگوی نیازهای پروژه بود؛ مثلاً یه جایی بود هم نسبتاً دور از دسترس و خلوت، هم نزدیک خط راهآهن. تازه، این منطقه همون جایی بود که اوپنهایمر از نوجوونی عاشقش شده بود.
بعد از اینکه دبیرستان رو تموم کرد، اولش نتونست توی دانشگاه هاروارد ثبتنام کنه چون به یه اسهال خونی شدید مبتلا شده بود. پدر و مادرش فرستادنش یه مزرعه توی نیومکزیکو تا تابستون رو به استراحت بگذرونه و همونجا بود که عاشق صحرا و اسبسواری شد.
تو چند دههٔ بعد، چند بار برگشت نیومکزیکو و آخرش همون مزرعهٔ صحرایی لوس آلاموس رو به عنوان شهر علمی مخفی پروژهٔ منهتن انتخاب کرد.
3. اوپنهایمر در دوران رکود بزرگ به کمونیسم علاقه مند شد
خب، بذار اینجوری برات بگم. رکود بزرگ باعث شد تو آمریکا یهدفعه همه به حقوق کارگرا و کمونیسم بیشتر علاقهمند بشن. اواخر دهه ۱۹۳۰، اوپنهایمر میرفت تو مراسمهایی که از اهداف چپها حمایت میکردن، به جمهوریخواهای ضد فاشیست تو جنگ داخلی اسپانیا پول میداد و عضو روزنامه چپگرای «پیپلز ورلد» بود. هرچند هیچوقت رسماً عضو حزب کمونیست آمریکا نشد، ولی خیلی از آدمای دور و برش، مثل برادرش فرانک، دوستدخترش ژان تاتلاک و زنش کاترین که بهش میگفتن «کیتی» پوئنینگ، عضو این حزب شدن.
وقتی آمریکا وارد جنگ جهانی دوم شد، هرچند با شوروی همپیمان شده بود، ولی مقامای محافظهکارش هنوز به کسایی که میگفتن کمونیست هستن، شک داشتن. تو اولین «وحشت سرخ» که از ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۰ طول کشید و همه از بالا گرفتن کمونیسم و چپگرایی رادیکال میترسیدن، مسئولا هرکی رو که به کمونیسم، سوسیالیسم، آنارشیسم یا هر کار طرفدار کارگرا مظنون بودن، تعقیب میکردن. لزلی گرووز جونیور، همون ژنرال ارتشی که اوپنهایمر رو برای رهبری آزمایشگاه پروژه منهتن انتخاب کرد، از این گرایشهای کمونیستی اوپنهایمر خبر داشت، ولی بهش به چشم یه مشکل بزرگ نگاه نمیکرد.
بعد از جنگ، مخالفای اوپنهایمر از همین گرایشهای کمونیستی استفاده کردن تا بهش برچسب تهدید امنیتی بزنن و محکومش کنن.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آگوستوس نخستین امپراتور روم مراجعه کنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، چه کسی شطرنج را اختراع کرد؟ را از دست ندهید.
4. او در طول جریان وحشت سرخ 1950 در لیست سیاه قرار گرفت و مجوز امنیتی خود را از دست داد
سال ۱۹۴۶ بود که آمریکا یه کمسیون به اسم «کمسیون انرژی اتمی» درست کرد تا برنامههای بمب هستهایش رو کنترل کنه. اوپنهایمر که تو این کمسیون یه جایگاه داشت، ازش استفاده کرد تا بگه باید بیشتر مراقب سلاحهای هستهای باشیم و با ساخت بمب هیدروژنی مخالفت کرد. آمریکا اولین بار سال ۱۹۵۲ اون بمب رو آزمایش کرد.
سینتیا سی کلی که بنیانگذار و رئیس بنیاد میراث اتمیه، میگه: «اوپنهایمر با ساختن بمب هیدروژنی، همون «ابر بمب»، مخالف بود چون هزار برابر قویتر از بمبهایی بود که روی هیروشیما و ناکازاکی انداخته بودن. نگرانیاش این بود که این مسابقه برای ساختن بمبهای بزرگتر و بزرگتر، آخرش به یه فاجعه وحشتناک بکشه.»
یه تاجر به اسم لوئیس اشتراوس که سال ۱۹۵۳ رئیس کمسیون انرژی اتمی شد، از مخالفت اوپنهایمر با بمب هیدروژنی خوشش نیومد. واسه همین یه جلسه بررسی امنیتی درست کرد تا ببینه آیا اوپنهایمر به کشورش وفاداره یا نه. این ماجرا درست تو اوج دوران وحشت از کمونیستها بود، وقتی سناتور جوزف مککارتی جلسات بازجویی میگذاشت تا کمونیستهای فرضی رو تو دولت فدرال لو بده.
افبیآی هم که غیرقانونی گوشی اوپنهایمر رو شنود میکرد، به کمسیون انرژی اتمی کمک کرد تو جلسه بگن که ارتباط اوپنهایمر با کمونیستها باعث شده یه تهدید امنیتی بشه. سال ۱۹۵۴ دولت مجوز امنیتیاش رو باطل کرد و اوپنهایمر هم شد یکی از اون آدمهایی که تو اون دوران تو لیست سیاه قرار میگرفت.
5. بیش از 50 سال پس از مرگ اوپنهایمر، ایالات متحده تصمیم لغو مجوز امنیتی او را پس گرفت
خب، وقتی مجوز امنیتی اوپنهایمر رو لغو کردن، دیگه اجازه نداشت تو کمیسیون انرژی اتمی باشه.
دیوید ا. هالینگر که یه استاد بازنشسته تاریخ تو دانشگاه کالیفرنیا، برکلیه و یکی از ویراستارهای کتاب “بازبینی اوپنهایمر” هم هست، میگه: «همون موقع که تو سال ۱۹۵۴ مجوز امنیتیش رو رد کردن، کارش به عنوان مشاور دولت آمریکم تموم شد.»
هرچند رئیسجمهور جان اف کندی تو سال ۱۹۶۳ جایزه انریکو فرمی رو به خاطر کارهای علمی و رهبریش به اوپنهایمر داد، اما اوپنهایمر دیگه هیچوقت نتونست مجوز امنیتیش رو پس بگیره. تا آخر عمرش که سال ۱۹۶۷ تو ۶۲ سالگی تموم شد، همچنان درباره فیزیک و فناوری هستهای حرف میزد و مینوشت.
تا دسامبر ۲۰۲۲ طول کشید تا وزارت انرژی آمریکا تصمیم قبلیش برای لغو مجوز امنیتی اوپنهایمر رو باطل کنه و رسماً قبول کنه که این کار ناعادلانه بوده. راستش دانشمندها و فیزیکدانها سالها بود که از این تصمیم حمایت میکردن و از دولت آمریکا میخواستن این کار رو بکنه. (به نظر میاد یه کم هم به خاطر این عجله کردن که فیلم اوپنهایمر قرار بود تابستون ۲۰۲۲ اکران بشه.)
نظر شما در مورد این محتوا چیست؟
