پاسخ سوالات درس یازدهم علوم چهارم بی مهره ها

جواب به سوالات و فعالیت درس یازدهم علوم چهارم  ( پاسخ ها به صورت گام به گام )

پاسخگویی به سوالات درس یازدهم کتاب علوم چهارم بی‌مهره‌ها صفحات 94، 95، 96، 97، 98، 99، 100، 101، 102 با 24 تایمز همراه باشید.

جواب سوالات علوم چهارم درس یازدهم بی‌مهره‌ها ( پاسخ گام به گام )

سؤال صفحه 94

به نظر شما، آیا ممکن است این جانوران در زندگی گیاه گل سرخ اثری داشته باشند؟

📗 پاسخ: بله، این جانوران تأثیرات مهمی بر گل سرخ دارند.

این جانوران چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارند؟ 

📗 پاسخ:

شباهت‌ها:

• همگی جزو جانوران بی‌مهره هستند.
• در تنظیم جمعیت و تجزیه مواد نقش دارند.
• برخی مفید و برخی مضر برای گیاهان (مانند گل سرخ) هستند.

تفاوت‌ها:

• کرم خاکی: کرم، ساکن خاک، مفید برای خاک.
• شته: حشره، مکنده شیره گیاه، مضر.
• عنکبوت: عنکبوتی شکل، شکارچی آفات، مفید.
• کفشدوزک: حشره، شکارچی آفات (به خصوص شته)، مفید.
• مورچه: حشره، اجتماعی، تغذیه متنوع (گاهی مضر).

به طور خلاصه، کرم خاکی و کفشدوزک و عنکبوت بیشتر مفید هستند، شته مضر است و مورچه بسته به شرایط می‌تواند نقش متفاوتی ایفا کند.

فعالیت صفحه 94

1- دستکش یک بار مصرف به دست کنید. یک کرم خاکی را از زیر خاک باغچه بیرون بیاورید و روی پارچه‌ای مرطوب در یک جعبه قرار دهید. بدن جانور را با ذرّه‌بین مشاهده کنید؛ شکل آن را نقّاشی کنید.

📗 پاسخ: بدن کرم خاکی استوانه‌ای، دراز و بند بند (حلقه حلقه) است. این بدن لغزنده و نرم، بدون دست و پا است و برای حرکت در خاک به شکل کرمی حرکت می‌کند.

2- شکل یک مورچه را نقّاشی کنید. سپس یک مورچه را با ذرّه‌بین مشاهده کنید. نقّاشی خود را با مورچه‌ی واقعی مقایسه کنید؛ بدن مورچه چه شکلی دارد؟ مورچه چند پا دارد؟ 

📗 پاسخ: بدن مورچه به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: سر، قفسه سینه و شکم. مورچه‌ها شش پا دارند که به قفسه سینه متصل است و دو شاخک هم دارند که به سر متصل است.

3- تصویر شته، کفشدوزک و عنکبوت را در بالای صفحه‌ی قبل مشاهده کنید. سپس جدول زیر را کامل کنید.

نام جانور	شکل بدن	دست و پا	بال
کرم خاکی	حلقه حلقه	ندارد	ندارد
مورچه	حلقه حلقه	6 تا دارد	نوعی از مورچه‌ها دارند و نوع دیگری ندارند
کفشدوزک	بند بند	6 تا دارد	دارد
عنکبوت	بند بند	8 تا دارد	ندارد
شته	بند بند	6 تا دارد	دارد

فکر کنید صفحه 95

1- مورچه و کرم خاکی از نظر ویژگی‌های ظاهری با هم چه تفاوت‌هایی دارند؟ 

📗 پاسخ: مورچه حشره است با بدن سه‌بخشی (سر، سینه، شکم)؛ بدن کرم خاکی حلقه حلقه و کشیده است و تقسیم‌بندی مشخص مثل حشره ندارد. مورچه شش پا دارد، ولی کرم خاکی پا ندارد. مورچه شاخک دارد و چشم‌های مشخص؛ کرم خاکی شاخک و چشم ندارد و سطح بدنش نرم و مرطوب است.

2- کفشدوزک و شته به مورچه شبیه‌ترند یا کرم خاکی؟ 

📗 پاسخ: کفشدوزک و شته به مورچه شبیه‌ترند. چون هر سه حشره هستند و ۶ پا دارند، ولی کرم خاکی پا ندارد و از نظر ظاهری خیلی متفاوت است.

3- عنکبوت به کدام یک از جانوران جدول، شباهت بیشتری دارد؟

📗 پاسخ: عنکبوت با کرم خاکی بیشترین شباهت را دارد.

هرچند که عنکبوت هم جزو جانوران بی‌مهره محسوب می‌شود، اما تفاوت‌های کلیدی با مورچه، کفشدوزک و شته دارد: عنکبوت‌ها هشت پا دارند، در حالی که حشرات (مورچه، کفشدوزک، شته) شش پا دارند. بدن عنکبوت به دو بخش (سر-سینه و شکم) تقسیم می‌شود، اما بدن حشرات سه بخش (سر، سینه، شکم) دارد.

گفت‌وگو صفحه 96

اطلاعات جدول زیر را بخوانید.

نام جانور	غذای جانور
کرم خاکی	از موادّ موجود در خاک تغذیه می‌کند.
کفشدوزک	جانوران کوچکی مانند شته را می‌خورد.
شته	شیره‌ی گیاه را می‌مکد.
مورچه	شیره‌ای را که شته می‌مکند، می‌خورد. دانه‌ی گیاهان را هم می‌خورد.
عنکبوت	مورچه و جانوران کوچک را شکار می‌کند.

اکنون درباره‌ی اثر این جانوران بر بوته‌ی گل سرخ گفت‌وگو کنید.

📗 پاسخ: کرم خاکی، با جابه‌جایی خاک و تولید مواد مغذی، به تقویت ریشه‌های گل سرخ کمک می‌کند. شته، آفتی است که از شیره گیاه تغذیه کرده و می‌تواند به گل سرخ آسیب بزند. عنکبوت و کفشدوزک، شکارچی‌های مفیدی هستند که شته‌ها و سایر آفاتِ گل سرخ را می‌خورند. مورچه، معمولاً از ترشحات شته‌ها تغذیه می‌کند و گاهی برای حفظ منبع غذایی خود (شته‌ها)، از آنها در برابر شکارچی‌ها محافظت می‌کند که این کار می‌تواند برای گل سرخ مضر باشد.

فکر کنید صفحه 96

برای حفاظت از بوته‌ی گل سرخ، چه راه‌هایی پیشنهاد می‌دهید؟ 

📗 پاسخ: برای حفاظت از بوته گل سرخ، راه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• کنترل آفات: از بین بردن شته‌ها و سایر آفات مضر.
• مبارزه با بیماری‌ها: پیشگیری و درمان بیماری‌های قارچی.
• حذف علف‌های هرز: جلوگیری از رقابت برای منابع.
• تغذیه مناسب: تأمین مواد مغذی لازم برای گیاه.
• هرس منظم: حذف شاخه‌های بیمار یا ضعیف.
• استفاده از کفشدوزک که شکارچی طبیعی آفات است.

سؤال صفحه 97

بدن کرم خاکی و بدن مار، چه شباهت‌ها و چه تفاوت‌هایی دارند؟

📗 پاسخ:

شباهت‌ها:

• بدن کشیده و استوانه‌ای
• بدون پا
• حرکت خزنده

تفاوت‌ها:

• تقسیم‌بندی بدن: کرم خاکی (بند بند/حلقه حلقه)؛ مار (فلس‌دار، بدون بند مشخص)
• پوست: کرم خاکی (مرطوب، لغزنده، بدون فلس)؛ مار (خشک، فلس‌دار)
• اسکلت: کرم خاکی (بدون استخوان)؛ مار (داخلی استخوانی)
• تنفس: کرم خاکی (پوستی)؛ مار (شش)
• نوع جانور: کرم خاکی (کرم حلقوی)؛ مار (خزنده)
• محل زندگی: کرم خاکی (عمدتاً خاک)؛ مار (متنوع: خشکی، آب، درخت)
• تغذیه: کرم خاکی (مواد آلی خاک)؛ مار (گوشت‌خوار)

سؤال صفحه 97

شما کدام جانوران بی‌مهره را می‌شناسید؟

📗 پاسخ: پروانه، مگس، زنبور، عقرب، حلزون، هزارپا، میگو، خرچنگ و…

سؤال صفحه 97

بدن زالو و کرمک به کدام‌یک از جانوران جدول صفحه‌ی 95 شباهت دارد؟

📗 پاسخ: کرم خاکی

سؤال صفحه 98

از نظر شکل ظاهری، بدن مورچه با کفشدوزک، شته و پروانه چه شباهت‌ها و چه تفاوت‌هایی دارد؟

📗 پاسخ:

شباهت‌ها: همه حشره هستند. ۶ پا دارند. بدنشان ۳ بخش دارد: سر، سینه، شکم.

تفاوت‌ها: مورچه: بدن باریک و کمر‌دار، بیشتر بدون بال؛ کفشدوزک: بدن گرد و سخت، بال‌پوش دارد؛ شته: بدن کوچک و نرم؛ پروانه: بال‌های بزرگ و رنگی دارد.

سؤال صفحه 98

شما چه حشره‌های دیگری را می‌شناسید؟

📗 پاسخ: زنبور، ملخ، سوسک، جیرجیرک، پشه و…

جمع‌آوری اطلاعات صفحه 99

حشره‌ها فایده‌های زیادی دارند. درباره‌ی فایده‌های آنها اطّلاعات جمع‌آوری کنید و به کلاس گزارش دهید.

📗 پاسخ: حشرات فواید زیادی دارند، از جمله:

• گرده‌افشانی: کمک به رشد گیاهان و تولید میوه.
• کنترل آفات: شکار و خوردن حشرات مضر برای کشاورزی.
• تجزیه مواد: تجزیه بقایای گیاهی و جانوری و بازگرداندن مواد مغذی به خاک.
• منبع غذایی: غذای حیوانات دیگر (پرندگان، خزندگان، ماهی‌ها و …).
• تولید محصولات: تولید عسل، ابریشم و موم.
• پزشکی: استفاده در تحقیقات پزشکی و ساخت دارو.

گفت‌وگو صفحه 99

برای پیشگیری از آلودگی پوست و مو به شپش چه مراقبت‌هایی پیشنهاد می‌دهید؟

📗 پاسخ: برای پیشگیری از شپش پوست و مو:

• رعایت بهداشت فردی: شست‌وشوی منظم موها و پوست سر.
• عدم اشتراک‌گذاری وسایل شخصی: کلاه، شانه، برس، روسری و حوله را با کسی به اشتراک نگذارید.
• دوری از تماس نزدیک: از تماس سر به سر با افرادی که شپش دارند، خودداری کنید.
• بررسی منظم: موها و پوست سر، به خصوص در کودکان، را به طور مرتب برای یافتن شپش یا تخم آن بررسی کنید.
• شست‌وشوی وسایل آلوده: اگر کسی در خانه شپش گرفت، وسایل شخصی او (مانند لباس، ملحفه) را با آب داغ بشویید و در هوای آزاد خشک کنید.

سؤال صفحه 99

عنکبوت و مورچه چه شباهت‌هایی دارند؟ این دو جانور چه تفاوت‌هایی دارند؟

📗 پاسخ:

شباهت‌ها:

• هر دو جزو بندپایان هستند.
• بدنشان از بند تشکیل شده است.
• دارای اسکلت خارجی هستند.

تفاوت‌ها:

• مورچه ۶ پا دارد (حشره است)، عنکبوت ۸ پا دارد (جزو عنکبوتیان است).
• بدن مورچه ۳ بخش اصلی دارد (سر، سینه، شکم)، بدن عنکبوت معمولاً ۲ بخش اصلی دارد (سر-سینه، شکم).
• مورچه شاخک دارد، عنکبوت ندارد.
• برخی مورچه‌ها بال دارند، عنکبوت‌ها هیچوقت بال ندارند.
• مورچه‌ها همه‌چیزخوار یا گیاه‌خوار هستند، عنکبوت‌ها گوشت‌خوارند و طعمه خود را با تارهایی که می‌تنند شکار می‌کنند.

گفت‌وگو صفحه 100

درباره‌ی اینکه «چرا خرخاکی، میگو و خرچنگ را در یک گروه طبقه‌بندی می‌کنند»، در گروه خود گفت‌وگو کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.

📗 پاسخ: آنها را به دلیل داشتن پوسته سخت (اسکلت خارجی) و بدن بند بند در یک گروه قرار می‌دهند. این ویژگی‌ها مشخصه اصلی گروه سخت‌پوستان است.

سؤال صفحه 100

بدن هزارپا با خرخاکی چه تفاوتی دارد؟

📗 پاسخ: تفاوت اصلی این دو موجود در تعداد پاها است: هزارپا، دارای دو جفت پا در هر بخش از بدن است (مجموعاً صدها پا)؛ خرخاکی، در هر بخش از بدن فقط یک جفت پا دارد. ساده‌ترین راه تشخیص، شمردن تعداد پاها در یک قطعه از بدن آن‌هاست.

جمع‌آوری اطلاعات صفحه 100

درباره‌ی انواع هزارپاها و غذای آنها، اطلاعاتی جمع‌آوری کنید و به کلاس گزارش دهید.

📗 پاسخ:

هزارپاها موجوداتی بی‌مهره هستند که به طور کلی گیاهخوار محسوب می‌شوند.

هزارپاها معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• هزارپاهای واقعی: رایج‌ترین نوع هستند. بدن آنها استوانه‌ای شکل، تیره‌رنگ و دارای پوسته‌ای سخت است. آنها بسیار آرام حرکت می‌کنند و نقش مهمی در تجزیه مواد آلی دارند.
• هزارپاهای مسطح: که گاهی با سوسک‌های صدفی اشتباه گرفته می‌شوند.

غذای اکثر هزارپاها شامل موارد زیر است:

• مواد گیاهی پوسیده: مهم‌ترین منبع غذایی آنها برگ‌های ریخته شده، چوب پوسیده و ریشه‌های گیاهان در حال تجزیه است.
• قارچ‌ها و کپک‌ها: آنها از قارچ‌های روی چوب‌های پوسیده تغذیه می‌کنند.
• مواد آلی مرده: باکتری‌ها و قارچ‌های روی مواد پوسیده را نیز می‌خورند.

نکته مهم: هزارپاها معمولاً آسیب‌رسان نیستند. آنها به گیاهان زنده و سالم حمله نمی‌کنند، مگر اینکه بسیار تشنه باشند یا گیاه بسیار ضعیف و بیمار باشد. آنها بیشتر نقش تمیزکننده محیط زیست را بازی می‌کنند و با تجزیه مواد آلی، خاک را حاصلخیز می‌کنند.

سؤال صفحه 101

چرا این گروه‌ها را گروه بزرگ بندپایان می‌نامند؟

📗 پاسخ: چون در هر چهار گروه جسم بند بند دارند و اسکلت بیرونی و پاهای مفصلی دارند؛ یعنی بدن و اندام‌ها با بندها ساخته شده و حرکت با مفصل انجام می‌شود، پس همگی در گروه بندپایان قرار می‌گیرند.

جمع‌آوری اطلاعات صفحه 102

تصویرهای صفحه‌ی قبل را ببینید. هریک از این جانوران بی‌مهره در کجا زندگی می‌کند؟

📗 پاسخ:

حلزون در خشکی، آب شیرین و آب شور.

ستاره دریایی: در آب‌های شور (اقیانوس‌ها و دریاها).

صدف دوکفه‌ای: در آب‌های شور و آب شیرین.

هشت‌پا: در آب‌های شور (اقیانوس‌ها و دریاها)، بیشتر در نزدیکی کف.

عروس دریایی: در آب‌های شور (اقیانوس‌ها و دریاها).

سؤال صفحه 102

شما برای حفاظت از جانوران چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟

📗 پاسخ: هرکاری که باعث تخریب جنگل و کویر و دشت و دریا شود انجام نمی‌دهم، سعی می‌کنم از پلاستیک کمتر استفاده کنم و زباله‌ها را در طبیعت رها نکنم، با تهیه نقاشی و مقاله در مورد جانوران سعی می‌کنم دیگران را از خطر نابودی جانوران آگاه کنم.