نام قدیم خیابان کارگر شیراز

نام قدیمی خیابان کارگر شیراز، محله و گذری به نام «گُلکو» یا همان «گود خزینه» بوده است.

از گود خزینه تا نبض کارگری شهر

اگر پای صحبت پیرمردهای پشتکوهی یا ساکنان قدیمی حوالی دروازه اصفهان بنشینید، بعید است کسی از خیابان کارگر حرف بزند و یادی از «گلکو» نکند. شیراز شهر عجیبی است؛ جایی که نام‌های جدیدِ شناسنامه‌ای هیچ‌وقت نتوانسته‌اند حریف حافظه تاریخی مردم شوند. گلکو در واقع بخشی از هویت پایین‌شهر شیراز بود که به خاطر گودال‌های عمیق و انباشت گل و لای در روزگاران دور به این نام مشهور شد.

در کتاب «شیراز شهر راز»، به این نکته اشاره شده که بسیاری از معابر قدیمی این شهر، نامشان را از توپوگرافی زمین یا فعالیت‌های روزمره مردم می‌گرفتند. گلکو هم دقیقاً همین‌طور بود؛ جایی که به دلیل گودی خاصش، محلی برای تجمع آب یا فعالیت‌های سنتی مرتبط با خاک بود. بعدها که شهر لایه‌های مدرنیته را به تن کرد و طبقه‌بندی‌های اجتماعی پررنگ‌تر شد، این منطقه به واسطه بافت جمعیتی و نزدیکی به مراکز صنعتی و کارگاهی، نام «کارگر» را به خود گرفت.

چرا هنوز می‌گوییم گلکو؟

تغییر نام خیابان‌ها در ایران همیشه یک فرآیند دستوری بوده، اما زبان مردم، لجبازتر از ابلاغیه‌های شهرداری است. وقتی یک شیرازی اصیل می‌خواهد آدرس بدهد، به جای استفاده از اسامی رسمی، از کدگذاری‌های بصری و تاریخی استفاده می‌کند. جالب اینجاست که در برخی منابع محلی ذکر شده که بخشی از این خیابان به «گود خزینه» هم معروف بوده است.

نیکولاس گوبینو در خاطرات سفرش به ایران، وقتی از بازارهای شرقی حرف می‌زند، به این نکته اشاره می‌کند که «محله‌های شهرهای ایران، هر کدام بوی خاص خود و نامی دارند که ریشه در خاک‌شان دارد.» خیابان کارگر شیراز هم از این قاعده مستثنی نیست. این خیابان برخلاف بلوارهای پرزرق‌وبرق شمال شهر، هنوز آن اصالت زمخت و دوست‌داشتنی خودش را حفظ کرده است.

هنوز هم اگر در تاکسی‌های خطی دروازه سعدی بنشینید، راننده‌های قدیمی با همان لهجه شیرین‌شان وقتی به این محدوده می‌رسند، زیر لب یا در جواب مسافر می‌گویند: «همون گلکو خودمون!» این اصرار بر نام قدیم، صرفاً یک نوستالژی ساده نیست؛ بلکه نوعی مقاومت فرهنگی در برابر فراموشی است.

آیا واقعاً با عوض کردن تابلوی یک خیابان، خاطراتی که در گِل و لای آن کوچه پس‌کوچه‌ها شکل گرفته، پاک می‌شود؟ یا اینکه این نام‌های قدیمی، روح‌های سرگردانی هستند که تا ابد در کالبد خیابان‌های جدید باقی می‌مانند؟ شاید خیابان کارگر برای آدرس‌های پستی کارایی داشته باشد، اما برای کسی که در آن کوچه‌ها بزرگ شده، آنجا هنوز و همیشه گلکو است.