نام قدیم خیابان پیروزی شیراز
خیابان پیروزی شیراز، که یکی از شریانهای اصلی و تاریخی قلب شهر به حساب میآید، پیش از انقلاب با نام «خیابان نمازی» شناخته میشد.
رد پای نمازی در حافظه جمعی شیراز
خیابان پیروزی برای شیرازیها فقط یک مسیر آسفالت نیست؛ جایی است که تاریخ معاصر و سنتهای شهری در آن گره خوردهاند. وقتی از نام قدیم این خیابان حرف میزنیم، ناخودآگاه یاد نام «محمد نمازی» میافتیم. کسی که نه تنها در شیراز، بلکه در تاریخ نیکوکاری ایران جایگاه ویژهای دارد. او همان کسی است که با راهاندازی اولین شبکه لولهکشی آب در شیراز و ساخت بیمارستان نمازی، چهره شهر را عوض کرد. نامگذاری این خیابان به اسم او، در واقع ادای احترامی بود که مردم و مدیران وقت به خدمات بیشمارش داشتند.
حالا که در این خیابان راه میرویم، هنوز هم بقایای آن هویت قدیمی را میشود دید. پیروزی از یک طرف به حرم مطهر شاهچراغ (ع) و از طرف دیگر به چهارراه مشیر و بافت تاریخی میرسد. این همسایگی با ارگ کریمخان و بازارهای قدیمی، باعث شده تا حتی با تغییر نام رسمی، اتمسفر خیابان همچنان سنگین و با اصالت باقی بماند.
چرا نامها در شیراز نمیمیرند؟
تغییر نام معابر در ایران بعد از سال ۵۷ یک روند عمومی بود، اما در شهرهایی مثل شیراز، نامهای قدیمی مثل چسب به ذهن مردم چسبیدهاند. «جین جیکوبز» در کتاب معروفش مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی میگوید: «خیابانها و پیادهروها، حیاتیترین ارگانهای یک شهر هستند.» در شیراز هم همینطور است؛ خیابان پیروزی (نمازی سابق) بخشی از هویت بصری و خاطراتی است که نسل به نسل منتقل شده.
هنوز هم اگر از یک پیرمرد شیرازی بپرسید چطور باید به فلان مغازه در پیروزی برود، احتمالاً با لهجه شیرینش میگوید: «بُرو تو خیابون نمازی، همونجا که نزدیکِ شاهچراغه.» این مقاومت در برابر تغییر نام، نشاندهنده ریشهدار بودن خدمات افرادی است که نامشان روی این خیابانها بوده. در واقع، پیروزی برای گردشگر یک اسم روی نقشه است، اما برای بومیها، اینجا همان نمازی است که مسیر رسیدن به محلههای اصیل و قدیمی شهر را باز میکرد.
پیوند تاریخ و معماری در قلب پیروزی
شاید بپرسید چرا این خیابان اینقدر مهم است؟ پیروزی دقیقاً جایی قرار گرفته که نبض تپنده تجارت و مذهب در شیراز است. از یک طرف به محلههای قدیمی مثل «سنگ سیاه» راه دارد و از طرف دیگر ویترین مدرنتری از مغازههای ساعتفروشی و پوشاک را نشان میدهد.
کتاب شیراز شهر راز اشاره میکند که چطور خیابانکشیهای دوره پهلوی اول و دوم، بافت سنتی را شکافت تا مدرنیته وارد شهر شود. خیابان نمازی (پیروزی فعلی) یکی از همین جراحیهای شهری بود. این خیابان با پهنای مناسبش در آن زمان، قرار بود نماد توسعه شیراز باشد. امروز هم با وجود ترافیک سنگین و محدودیتهای طرح ترافیک، همچنان اعتبارش را حفظ کرده است.
آیا تغییر نام یک خیابان میتواند حافظه تاریخی یک ملت یا یک شهر را پاک کند؟ یا اینکه نامهای جدید صرفاً پوستهای روی هسته سخت و تغییرناپذیر تاریخ هستند؟ شاید پیروزی نامی باشد که در نامههای اداری مینویسیم، اما «نمازی» روحی است که هنوز در کوچهپسکوچههای منتهی به شاهچراغ پرسه میزند.